Acts 9
Below each verse in the original comes an approximate reading, in italics, for anyone who wants to pronounce the text aloud. It is not academic transliteration: it does not mark stress or settle the cases that depend on grammatical analysis, and the four-letter Name is read “Yahweh”, by the founder’s decision — the Hebrew pointing instructs saying “Adonai”, and Portuguese Bibles render it “SENHOR”.
1E Saulo, ainda assoprando ameaças e mortes contra os discípulos do Senhor, foi ao chefe dos sacerdotes.
Ὁ δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμπνέων ἀπειλῆς καὶ φόνου εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ Κυρίου, προσελθὼν τῷ ἀρχιερεῖ,
ho de saulos eti empneon apeiles kai fonu eis tus mathetas tu kuriu proselthon to archierei
2E pediu-lhe cartas para Damasco, para as sinagogas, para que se achasse alguns deste caminho, tanto homens como mulheres, ele [os] trouxesse presos a Jerusalém.
ᾐτήσατο παρ᾿ αὐτοῦ ἐπιστολὰς εἰς Δαμασκὸν πρὸς τὰς συναγωγάς, ὅπως ἐάν τινας εὕρῃ τῆς ὁδοῦ ὄντας ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, δεδεμένους ἀγάγῃ εἰς Ἱερουσαλήμ.
etesato par autu epistolas eis damaskon pros tas sunagogas hopos ean tinas heure tes hodu ontas andras te kai gunaikas dedemenus agage eis hierusalem
3E indo, aconteceu que chegando perto de Damasco, repentinamente brilhou ao redor dele uma luz do céu.
Ἐν δὲ τῷ πορεύεσθαι, ἐγένετο αὐτὸν ἐγγίζειν τῇ Δαμασκῷ· καὶ ἐξαίφνης περιήστραψεν αὐτὸν φῶς ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ·
en de to poreuesthai egeneto auton engidzein te damasko kai exaifnes periestrapsen auton fos apo tu uranu
4E caindo em terra, ouviu ma voz lhe dizendo: Saulo, Saulo, por que me persegues?
καὶ πεσὼν ἐπὶ τὴν γῆν, ἤκουσε φωνὴν λέγουσαν αὐτῷ, Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις;
kai peson epi ten gen ekuse fonen legusan auto saul saul ti me diokeis
5E ele disse: Quem és, Senhor?E o Senhor disse: Eu sou Jesus, a quem tu persegues; duro é para ti dar coices contra os aguilhões.
Εἶπε δέ, Τίς εἶ, Κύριε; Ὁ δὲ Κύριος εἶπεν, Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὃν σὺ διώκεις· σκληρόν σοι πρὸς κέντρα λακτίζειν.
eipe de tis ei kurie ho de kurios eipen ego eimi iesus hon su diokeis skleron soi pros kentra laktidzein
6E ele, tremendo e atônito, disse: Senhor, que queres que eu faça?E o Senhor lhe [disse] : Levanta-te, e entra na cidade; e [ali] te será dito o que deves fazer.
Τρέμων τε καὶ θαμβῶν εἶπε, Κύριε, τί με θέλεις ποιῆσαι; Καὶ ὁ Κύριος πρὸς αὐτόν, Ἀνάστηθι καὶ εἴσελθε εἰς τὴν πόλιν, καὶ λαληθήσεταί σοι τί σε δεῖ ποιεῖν.
tremon te kai thambon eipe kurie ti me theleis poiesai kai ho kurios pros auton anastethi kai eiselthe eis ten polin kai lalethesetai soi ti se dei poiein
7E os homens que viajavam com ele pararam emudecidos, ouvindo, de fato, a voz, porém não vendo ninguém.
Οἱ δὲ ἄνδρες οἱ συνοδεύοντες αὐτῷ εἱστήκεισαν ἐννεοί, ἀκούοντες μὲν τῆς φωνῆς, μηδένα δὲ θεωροῦντες.
hoi de andres hoi sunodeuontes auto heistekeisan enneoi akuontes men tes fones medena de theoruntes
8E Saulo se levantou da terra e, tendo aberto seus olhos, não via ninguém; e sendo guiado pela mão, levaram-no a Damasco.
Ἠγέρθη δὲ ὁ Σαῦλος ἀπὸ τῆς γῆς· ἀνεῳγμένων δὲ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, οὐδένα ἔβλεπε, χειραγωγοῦντες δὲ αὐτὸν εἰσήγαγον εἰς Δαμασκόν.
egerthe de ho saulos apo tes ges aneogmenon de ton ofthalmon autu udena eblepe cheiragoguntes de auton eisegagon eis damaskon
9E ele estava três dias sem ver; e não comeu, nem bebeu.
Καὶ ἦν ἡμέρας τρεῖς μὴ βλέπων, καὶ οὐκ ἔφαγεν οὐδὲ ἔπιεν.
kai en hemeras treis me blepon kai uk efagen ude epien
10E havia em Damasco um certo discípulo, de nome Ananias; e disse-lhe o Senhor em visão: Ananias!E ele respondeu: Eis-me aqui, Senhor!
Ἦν δέ τις μαθητὴς ἐν Δαμασκῷ ὀνόματι Ἀνανίας, καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος ἐν ὁράματι, Ἀνανία. Ὁ δὲ εἶπεν, Ἰδοὺ ἐγώ, Κύριε.
en de tis mathetes en damasko onomati ananias kai eipe pros auton ho kurios en horamati anania ho de eipen idu ego kurie
11E o Senhor lhe [disse] : Levanta-te, e vai a rua chamada Direita, e pergunta na casa de Judas por um chamado Saulo, de Tarso; porque que ele ora.
Ὁ δὲ Κύριος πρὸς αὐτόν, Ἀναστὰς πορεύθητι ἐπὶ τὴν ῥύμην τὴν καλουμένην Εὐθεῖαν, καὶ ζήτησον ἐν οἰκίᾳ Ἰούδα Σαῦλον ὀνόματι, Ταρσέα· ἰδοὺ γὰρ προσεύχεται,
ho de kurios pros auton anastas poreutheti epi ten rhumen ten kalumenen eutheian kai dzeteson en oikia iuda saulon onomati tarsea idu gar proseuchetai
12E ele viu em visão que um homem, de nome Ananias, entrava, e sobre ele punha a mão, para que voltasse a ver.
καὶ εἶδεν ἐν ὁράματι ἄνδρα ὀνόματι Ἀνανίαν εἰσελθόντα καὶ ἐπιθέντα αὐτῷ χεῖρα, ὅπως ἀναβλέψῃ.
kai eiden en horamati andra onomati ananian eiselthonta kai epithenta auto cheira hopos anablepse
13E Ananias respondeu: Senhor, eu ouvi de muitos sobre este homem, quantos males ele tem feito aos teus santos em Jerusalém;
Ἀπεκρίθη δὲ ὁ Ἀνανίας, Κύριε, ἀκήκοα ἀπὸ πολλῶν περὶ τοῦ ἀνδρὸς τούτου, ὅσα κακὰ ἐποίησε τοῖς ἁγίοις σου ἐν Ἱερουσαλήμ·
apekrithe de ho ananias kurie akekoa apo pollon peri tu andros tutu hosa kaka epoiese tois hagiois su en hierusalem
14E aqui ele tem poder dos chefes dos sacerdotes para prender a todos os que invocam o teu nome.
καὶ ὧδε ἔχει ἐξουσίαν παρὰ τῶν ἀρχιερέων, δῆσαι πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους τὸ ὄνομά σου.
kai hode echei exusian para ton archiereon desai pantas tus epikalumenus to onoma su
15Mas o Senhor lhe disse: Vai, porque este me é um vaso escolhido para levar meu nome diante dos gentios, e dos reis, e dos filhos de Israel;
Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος, Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μοι ἐστὶν οὗτος, τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου ἐνώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων, υἱῶν τε Ἰσραήλ·
eipe de pros auton ho kurios poreuu hoti skeuos ekloges moi estin hutos tu bastasai to onoma mu enopion ethnon kai basileon huion te israel
16Porque eu mostrarei a ele o quanto ele deve sofrer por causa do meu nome.
ἐγὼ γὰρ ὑποδείξω αὐτῷ ὅσα δεῖ αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματός μου παθεῖν.
ego gar hupodeixo auto hosa dei auton huper tu onomatos mu pathein
17E Ananias foi, e entrou na casa; e pondo as mãos sobre ele, disse: Irmão Saulo, o Senhor, [que é] Jesus, aquele que apareceu a ti no caminho, me enviou para que tu voltes a ver, e sejas cheio do Espírito Santo.
Ἀπῆλθε δὲ Ἀνανίας καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν, καὶ ἐπιθεὶς ἐπ᾿ αὐτὸν τὰς χεῖρας εἶπε, Σαοὺλ ἀδελφέ, ὁ Κύριος ἀπέσταλκέ με, Ἰησοῦς ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ ᾗ ἤρχου, ὅπως ἀναβλέψῃς καὶ πλησθῇς πνεύματος ἁγίου.
apelthe de ananias kai eiselthen eis ten oikian kai epitheis ep auton tas cheiras eipe saul adelfe ho kurios apestalke me iesus ho oftheis soi en te hodo he erchu hopos anablepses kai plesthes pneumatos hagiu
18E logo lhe caíram como que escamas dos olhos, e imediatamente voltou a ver; e levantando-se, foi batizado.
Καὶ εὐθέως ἀπέπεσον ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ὡσεὶ λεπίδες, ἀνέβλεψέ τε παραχρῆμα, καὶ ἀναστὰς ἐβαπτίσθη,
kai eutheos apepeson apo ton ofthalmon autu hosei lepides aneblepse te parachrema kai anastas ebaptisthe
19E ao comer, ele se fortaleceu. E Saulo ficou alguns dias com os discípulos [que estavam] em Damasco.
καὶ λαβὼν τροφὴν ἐνίσχυσεν. Ἐγένετο δὲ ὁ Σαῦλος μετὰ τῶν ἐν Δαμασκῷ μαθητῶν ἡμέρας τινάς.
kai labon trofen enischusen egeneto de ho saulos meta ton en damasko matheton hemeras tinas
20E logo nas sinagogas pregava a Cristo, [dizendo] que aquele era o Filho de Deus.
Καὶ εὐθέως ἐν ταῖς συναγωγαῖς ἐκήρυσσε τὸν Χριστόν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ.
kai eutheos en tais sunagogais ekerusse ton christon hoti hutos estin ho huios tu theu
21E todos os que o ouviam ficavam admirados, e diziam: Não é este aquele que em Jerusalém tentava destruir aos que invocavam este nome? E [não foi] para isso [que] ele veio aqui, para os levar presos aos chefes dos sacerdotes?
Ἐξίσταντο δὲ πάντες οἱ ἀκούοντες καὶ ἔλεγον, Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ πορθήσας ἐν Ἱερουσαλὴμ τοὺς ἐπικαλουμένους τὸ ὄνομα τοῦτο, καὶ ὧδε εἰς τοῦτο ἐληλύθει ἵνα δεδεμένους αὐτοὺς ἀγάγῃ ἐπὶ τοὺς ἀρχιερεῖς;
existanto de pantes hoi akuontes kai elegon uch hutos estin ho porthesas en hierusalem tus epikalumenus to onoma tuto kai hode eis tuto eleluthei hina dedemenus autus agage epi tus archiereis
22Mas Saulo se esforçava muito mais, e confundia aos judeus que habitavam em Damasco, provando que aquele era o Cristo.
Σαῦλος δὲ μᾶλλον ἐνεδυναμοῦτο, καὶ συνέχυνε τοὺς Ἰουδαίους τοὺς κατοικοῦντας ἐν Δαμασκῷ, συμβιβάζων ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός.
saulos de mallon enedunamuto kai sunechune tus iudaius tus katoikuntas en damasko sumbibadzon hoti hutos estin ho christos
23E passados vários dias, os judeus tiveram conselho entre si para o matarem.
Ὡς δὲ ἐπληροῦντο ἡμέραι ἱκαναί, συνεβουλεύσαντο οἱ Ἰουδαῖοι ἀνελεῖν αὐτόν·
hos de eplerunto hemerai hikanai sunebuleusanto hoi iudaioi anelein auton
24Mas as ciladas deles foram conhecidas por Saulo; e eles vigiavam as portas, tanto de dia como de noite, para poderem matá-lo.
ἐγνώσθη δὲ τῷ Σαύλῳ ἡ ἐπιβουλὴ αὐτῶν. Παρετήρουν τε τὰς πύλας ἡμέρας τε καὶ νυκτός, ὅπως αὐτὸν ἀνέλωσι·
egnosthe de to saulo he epibule auton pareterun te tas pulas hemeras te kai nuktos hopos auton anelosi
25Porém os discípulos, tomando-o de noite, levaram-no abaixo pelo muro em um cesto.
λαβόντες δὲ αὐτὸν οἱ μαθηταὶ νυκτός, καθῆκαν διὰ τοῦ τείχους, χαλάσαντες ἐν σπυρίδι.
labontes de auton hoi mathetai nuktos kathekan dia tu teichus chalasantes en spuridi
26E Saulo, tendo vindo a Jerusalém, procurava se juntar aos discípulos; mas todos tinham medo dele, não crendo que fosse discípulo.
Παραγενόμενος δὲ ὁ Σαῦλος εἰς Ἱερουσαλήμ, ἐπειρᾶτο κολλᾶσθαι τοῖς μαθηταῖς· καὶ πάντες ἐφοβοῦντο αὐτόν, μὴ πιστεύοντες ὅτι ἐστὶ μαθητής.
paragenomenos de ho saulos eis hierusalem epeirato kollasthai tois mathetais kai pantes efobunto auton me pisteuontes hoti esti mathetes
27Mas Barnabás, tomando-o consigo, trouxe [-o] aos apóstolos, e contou-lhes como no caminho tinha visto ao Senhor, e tinha lhe falado, e como em Damasco tinha falado ousadamente no nome de Jesus.
Βαρνάβας δὲ ἐπιλαβόμενος αὐτὸν ἤγαγε πρὸς τοὺς ἀποστόλους, καὶ διηγήσατο αὐτοῖς πῶς ἐν τῇ ὁδῷ εἶδε τὸν Κύριον, καὶ ὅτι ἐλάλησεν αὐτῷ, καὶ πῶς ἐν Δαμασκῷ ἐπαρρησιάσατο ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ.
barnabas de epilabomenos auton egage pros tus apostolus kai diegesato autois pos en te hodo eide ton kurion kai hoti elalesen auto kai pos en damasko eparresiasato en to onomati tu iesu
28E ele estava junto deles, entrando e saindo em Jerusalém;
Καὶ ἦν μετ᾿ αὐτῶν εἰσπορευόμενος καὶ ἐκπορευόμενος ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ παρρησιαζόμενος ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ,
kai en met auton eisporeuomenos kai ekporeuomenos en hierusalem kai parresiadzomenos en to onomati tu kuriu iesu
29E falando ousadamente no nome do Senhor Jesus; falava e discutia também contra os gregos; mas eles procuravam matá-lo.
ἐλάλει τε καὶ συνεζήτει πρὸς τοὺς Ἑλληνιστάς· οἱ δὲ ἐπεχείρουν αὐτὸν ἀνελεῖν.
elalei te kai sunedzetei pros tus hellenistas hoi de epecheirun auton anelein
30E os irmãos, ao perceberem [isto] , o levaram até Cesareia, e o enviaram a Tarso.
Ἐπιγνόντες δὲ οἱ ἀδελφοὶ κατήγαγον αὐτὸν εἰς Καισάρειαν, καὶ ἐξαπέστειλαν αὐτὸν εἰς Ταρσόν.
epignontes de hoi adelfoi kategagon auton eis kaisareian kai exapesteilan auton eis tarson
31Então as igrejas por toda a Judeia, e Galileia, e Samaria, tinham paz, e eram edificadas; e andando no temor do Senhor, e [na] consolação do Espírito Santo, se multiplicavam.
Αἱ μὲν οὖν ἐκκλησίαι καθ᾿ ὅλης τῆς Ἰουδαίας καὶ Γαλιλαίας καὶ Σαμαρείας εἶχον εἰρήνην οἰκοδομούμεναι, καὶ πορευόμεναι τῷ φόβῳ τοῦ Κυρίου καὶ τῇ παρακλήσει τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐπληθύνοντο.
hai men un ekklesiai kath holes tes iudaias kai galilaias kai samareias eichon eirenen oikodomumenai kai poreuomenai to fobo tu kuriu kai te paraklesei tu hagiu pneumatos eplethunonto
32E aconteceu que, Pedro, passando por todos [os lugares] , veio também aos santos que habitavam em Lida.
Ἐγένετο δὲ Πέτρον διερχόμενον διὰ πάντων κατελθεῖν καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους τοὺς κατοικοῦντας Λύδδαν.
egeneto de petron dierchomenon dia panton katelthein kai pros tus hagius tus katoikuntas luddan
33E ali ele achou a um certo homem chamado Enéas, que havia oito anos que jazia numa cama, que era paralítico.
Εὗρε δὲ ἐκεῖ ἄνθρωπόν τινα Αἰνέαν ὀνόματι, ἐξ ἐτῶν ὀκτὼ κατακείμενον ἐπὶ κραββάτῳ, ὃς ἦν παραλελυμένος.
heure de ekei anthropon tina ainean onomati ex eton okto katakeimenon epi krabbato hos en paralelumenos
34E Pedro lhe disse: Enéas, Jesus Cristo te cura; levanta-te, e faz tua cama. E logo ele se levantou.
Καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Πέτρος, Αἰνέα, ἰᾶταί σε Ἰησοῦς ὁ Χριστός· ἀνάστηθι καὶ στρῶσον σεαυτῷ. Καὶ εὐθέως ἀνέστη.
kai eipen auto ho petros ainea iatai se iesus ho christos anastethi kai stroson seauto kai eutheos aneste
35E todos os que habitavam em Lida e Sarona o viram, os quais se converteram ao Senhor.
Καὶ εἶδον αὐτὸν πάντες οἱ κατοικοῦντες Λύδδαν καὶ τὸν Σάρωνα, οἵτινες ἐπέστρεψαν ἐπὶ τὸν Κύριον.
kai eidon auton pantes hoi katoikuntes luddan kai ton sarona hoitines epestrepsan epi ton kurion
36E havia em Jope uma certa discípula, de nome Tabita, que traduzido se diz Dorcas. Esta estava cheia de boas obras e doações que ela fazia [aos necessitados] .
Ἐν Ἰόππῃ δέ τις ἦν μαθήτρια ὀνόματι Ταβιθά, ἣ διερμηνευομένη λέγεται Δορκάς· αὕτη ἦν πλήρης ἀγαθῶν ἔργων καὶ ἐλεημοσυνῶν ὧν ἐποίει.
en ioppe de tis en mathetria onomati tabitha he diermeneuomene legetai dorkas haute en pleres agathon ergon kai eleemosunon hon epoiei
37E aconteceu naqueles dias, que tendo ela ficado doente, morreu; e tendo a lavado, puseram-na no compartimento superior.
Ἐγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἀσθενήσασαν αὐτὴν ἀποθανεῖν· λούσαντες δὲ αὐτὴν ἔθηκαν ἐν ὑπερῴῳ.
egeneto de en tais hemerais ekeinais asthenesasan auten apothanein lusantes de auten ethekan en huperoo
38E como Lida era perto de Jope, os discípulos, ao ouvirem que Pedro estava ali, mandaram-lhe dois homens, rogando [-lhe] que não demorasse a vir a eles.
Ἐγγὺς δὲ οὔσης Λύδδης τῇ Ἰόππῃ, οἱ μαθηταὶ ἀκούσαντες ὅτι Πέτρος ἐστὶν ἐν αὐτῇ, ἀπέστειλαν δύο ἄνδρας πρὸς αὐτόν, παρακαλοῦντες μὴ ὀκνῆσαι διελθεῖν ἕως αὐτῶν.
engus de uses luddes te ioppe hoi mathetai akusantes hoti petros estin en aute apesteilan duo andras pros auton parakaluntes me oknesai dielthein heos auton
39E Pedro, tendo se levantado, foi com eles; o qual chegou, e [o] levaram ao compartimento superior, e todas as viúvas o rodearam, chorando, e mostrando [-lhe] as túnicas e roupas que Dorcas tinha feito quando estava com elas.
Ἀναστὰς δὲ Πέτρος συνῆλθεν αὐτοῖς· ὃν παραγενόμενον ἀνήγαγον εἰς τὸ ὑπερῷον, καὶ παρέστησαν αὐτῷ πᾶσαι αἱ χῆραι κλαίουσαι καὶ ἐπιδεικνύμεναι χιτῶνας καὶ ἱμάτια ὅσα ἐποίει μετ᾿ αὐτῶν οὖσα ἡ Δορκάς.
anastas de petros sunelthen autois hon paragenomenon anegagon eis to huperoon kai parestesan auto pasai hai cherai klaiusai kai epideiknumenai chitonas kai himatia hosa epoiei met auton usa he dorkas
40Mas Pedro, pondo para fora a todas; pôs-se de joelhos, e orou; e virando-se para o corpo, disse: Tabita, levanta-te;E ela abriu seus olhos, e vendo a Pedro, sentou-se.
Ἐκβαλὼν δὲ ἔξω πάντας ὁ Πέτρος θεὶς τὰ γόνατα προσηύξατο· καὶ ἐπιστρέψας πρὸς τὸ σῶμα, εἶπε, Ταβιθά, ἀνάστηθι. Ἡ δὲ ἤνοιξε τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῆς· καὶ ἰδοῦσα τὸν Πέτρον, ἀνεκάθισε.
ekbalon de exo pantas ho petros theis ta gonata proseuxato kai epistrepsas pros to soma eipe tabitha anastethi he de enoixe tus ofthalmus autes kai idusa ton petron anekathise
41E ele, dando-lhe a mão, levantou-a; e tendo chamado aos santos, e às viúvas, apresentou-a viva.
Δοὺς δὲ αὐτῇ χεῖρα, ἀνέστησεν αὐτήν· φωνήσας δὲ τοὺς ἁγίους καὶ τὰς χήρας, παρέστησεν αὐτὴν ζῶσαν.
dus de aute cheira anestesen auten fonesas de tus hagius kai tas cheras parestesen auten dzosan
42E isto ficou conhecido por toda Jope, e muitos creram no Senhor.
Γνωστὸν δὲ ἐγένετο καθ᾿ ὅλης τῆς Ἰόππης, καὶ πολλοὶ ἐπίστευσαν ἐπὶ τὸν Κύριον.
gnoston de egeneto kath holes tes ioppes kai polloi episteusan epi ton kurion
43E aconteceu que ele ficou muitos dias em Jope, com um certo Simão curtidor.
Ἐγένετο δὲ ἡμέρας ἱκανὰς μεῖναι αὐτὸν ἐν Ἰόππῃ παρά τινι Σίμωνι βυρσεῖ.
egeneto de hemeras hikanas meinai auton en ioppe para tini simoni bursei
Opens the Bible Study Generator with this passage already filled in. The study is research under the rules you set, not a finished sermon.
All Scripture quoted in Portuguese is from the Bíblia Livre (BLIVRE), Copyright © Diego Santos, Mario Sérgio and Marco Teles, February 2018. Creative Commons Attribution 4.0 Brazil licence. Reproduction permitted provided the source and the authors are duly credited.
Greek text of the New Testament (Textus Receptus), public domain, in the digital edition distributed by eBible.org, with apparatus notes by Adam Boyd.